De afgelopen jaren is er toenemende interesse ontstaan in het gebruik van leucovorine (folinezuur) als mogelijke behandeling voor kinderen met Autismespectrumstoornis (ASS).
Hoewel sommige kleinschalige studies en klinische ervaringen wellicht hoopgevende resultaten suggereren, blijft de wetenschap verdeeld over de werkelijke effectiviteit.
Wat is leucovorine
Leucovorine is een biologisch actieve vorm van foliumzuur (vitamine B11) die in tegenstelling tot regulier foliumzuur geen omzetting meer nodig heeft om door het lichaam gebruikt te worden. Het wordt al decennia toegepast binnen de geneeskunde, bijvoorbeeld om de bijwerkingen van chemotherapie te verminderen of bij bepaalde vormen van bloedarmoede.
De interesse in autisme komt voort uit onderzoek naar afwijkingen in de folaatstofwisseling bij een enorm kleine subgroep van mensen met ASS. In het bijzonder is er aandacht voor zogenaamde
folate receptor alpha autoantibodies (FRAA). Deze antistoffen kunnen de opname van folaat in de hersenen verstoren, wat mogelijk invloed heeft op neurologische ontwikkeling en functioneren. Leucovorine zou deze blokkade kunnen omzeilen doordat het via alternatieve transportmechanismen de hersenen kan bereiken.
Wat zegt het onderzoek?
Het klinisch onderzoek naar leucovorine bij autisme bevindt zich nog in een relatief vroeg stadium.
In een onderzoek uit 2016 werd gekeken naar kinderen met ASS en taalachterstanden. De resultaten suggereerden dat behandeling met leucovorine leidde tot verbeteringen in verbale communicatie, vooral bij kinderen die positief testten op FRAA[1]. Dit wijst erop dat er mogelijk sprake is van een piepkleine subgroep die baat kan hebben bij deze interventie.
Andere studies hebben vergelijkbare verbanden gevonden tussen folaatstoornissen en gedragskenmerken van autisme. Zo werd in eerder onderzoek een hogere prevalentie van FRAA aangetoond bij kinderen met ASS, wat de hypothese ondersteunt dat verstoringen in het folaatsysteem een rol kunnen spelen bij een deel van deze populatie[2].
Toch is voorzichtigheid geboden bij het interpreteren van deze resultaten. De meeste studies hebben weinig deelnemers, wat het bewijs twijfeelachtig maakt. Bovendien zijn de uitkomsten vaak uiteenlopend: waar sommige kinderen duidelijke verbeteringen laten zien, blijft effect bij anderen uit. Dit maakt het lastig om conclusies te trekken.
Een ander punt is dat veel studies zich richten op specifieke uitkomsten, zoals taalontwikkeling of gedragsbeoordelingen door ouders en clinici. Hoewel dit relevante indicatoren zijn, blijven ze deels subjectief en gevoelig voor verwachtingen en placebo-effecten. Objectieve biomarkers of langetermijneffecten zijn nog onvoldoende onderzocht.
Redenen voor twijfel
Ondanks de biologisch plausibele hypothese en de eerste positieve signalen, is er binnen de wetenschap nog aanzienlijke terughoudendheid om leucovorine als effectieve behandeling voor autisme te beschouwen.
Een belangrijke reden is het gebrek aan grootschalige,
onafhankelijke studies. Veel van de bestaande onderzoeken zijn uitgevoerd door een beperkt aantal onderzoeksgroepen, wat het risico op bias vergroot. Onafhankelijke bevestiging is essentieel om de betrouwbaarheid van de bevindingen te onderbouwen[3].
Handboek PDD-NOS Column: april 2026
Daarnaast is nog onvoldoende duidelijk hoe groot de relevante subgroep precies is. Hoewel FRAA bij een deel van de kinderen met ASS wordt aangetroffen, verschillen de schattingen sterk tussen studies. Dit roept vragen op over de klinische toepasbaarheid: zelfs als leucovorine effectief is, geldt dat mogelijk slechts voor een relatief kleine groep.
Ook het werkingsmechanisme is nog niet volledig opgehelderd. Hoewel het idee van verstoord folaattransport overtuigend klinkt, is het verband met gedrags- en ontwikkelingskenmerken complex en waarschijnlijk multifactorieel. Autisme is immers een heterogene aandoening met uiteenlopende oorzaken, waardoor het onwaarschijnlijk is dat een enkele behandeling breed effectief zal zijn.
Verder speelt het risico van overinterpretatie een rol. In de praktijk worden voorlopige onderzoeksresultaten soms sneller vertaald naar klinische toepassingen dan gerechtvaardigd is. Dit kan leiden tot hoge verwachtingen bij ouders en zorgverleners, terwijl het bewijs nog onzeker is.
Tot slot wijzen systematische reviews erop dat het algemene bewijs voor farmacologische interventies bij ASS beperkt en inconsistent blijft. Dit geldt ook voor folaatgerelateerde behandelingen, zoals leucovorine[3].
Veiligheid en bijwerkingen
Leucovorine wordt over het algemeen als veilig beschouwd en heeft een relatief gunstig bijwerkingenprofiel. Toch kunnen er bijwerkingen optreden, zoals prikkelbaarheid, slaapproblemen en maag-darmklachten. Omdat het ingrijpt op biochemische processen, is medisch toezicht noodzakelijk, zeker bij langdurig gebruik of hogere doseringen.
Conclusie
Leucovorine vormt misschien een interessante en wetenschappelijk onderbouwde hypothese binnen het autismeonderzoek, met name voor een kleine subgroep van kinderen met afwijkingen in de folaatstofwisseling. Tegelijkertijd is het huidige bewijs nog onvoldoende robuust om brede toepassing te rechtvaardigen.
De komende jaren zal verder onderzoek moeten uitwijzen of de veelbelovende resultaten standhouden in grotere, onafhankelijke studies. Tot die tijd is een kritische en terughoudende benadering gerechtvaardigd: leucovorine is zeker nog geen bewezen standaardbehandeling voor autisme.
Tot slot
In alle genoemde onderzoeken (en nog een paar niet genoemde) is Richard E Frye betrokken. Hij is schrijver van het boek 'The Folate Fix' en consultant voor Neuroneeds, een bedrijf dat een supplement met een hoog foliumzuurgehalte genaamd Spectrum Needs op de markt brengt. Dat is verdacht (om het netjes te zeggen) en sommige collega's noemen hem dan ook een
quack.
[1] Frye et al: Folinic acid improves verbal communication in children with autism spectrum disorder and language impairment: a randomized double-blind placebo-controlled trial in Molecular Psychiatry : 2016
[2] Frye et al: Cerebral folate receptor autoantibodies in autism spectrum disorder in Molecular Psychiatry : 2013
[3] Rossignol: Cerebral Folate Deficiency, Folate Receptor Alpha Autoantibodies and Leucovorin (Folinic Acid) Treatment in Autism Spectrum Disorders: A Systematic Review and Meta-Analysis in Journal of Personalized Medicine : 2021
[4] Wells et al: Folate Receptor Alpha Autoantibodies in the Pediatric Acute-Onset Neuropsychiatric Syndrome (PANS) and Pediatric Autoimmune Neuropsychiatric Disorders Associated with Streptococcal Infections (PANDAS) Population in Journal of Personalized Medicine : 2024
